|
|
Γ. Βαλσάμης
Οἱ Πῦλες τοῦ Κήπου, καὶ τὰ (πρώην) Δημοτικά μας
Ἐπιθυμία τῆς Δόμνας Σαμίου νὰ ὑπῆρχαν στὴν σχολικὴ διδασκαλία τὰ (πρώην) δημοτικὰ τραγούδια μας. Καθένας μὲ τὸν πόνο του, ἀλλὰ δὲν πειράζει: κακὸ εἶναι νὰ συμβουλεύει τὸν πόνο ἡ ἀπερισκεψία. Κάποιος θέλει Πλάτωνα καὶ Ὅμηρο, ἄλλος τὴν Βίβλο, τὸν Μάξιμο καὶ τὸν Συμεών, ἄλλος Σεφέρη καὶ Ἐλύτη – καὶ πράγματι εἰσήχθησαν στὸ σχολεῖο, μὲ τί ἀποτέλεσμα;
Ἀπὸ μόνος του ὁ ὅρος Δημοτικὰ Τραγούδια ἔχει φθάσει νὰ παραπέμπει σὲ κάτι ἀπόμακρο – σχεδὸν σὰν νὰ λέγαμε Μουσικὴ τῶν Ἄνδεων, Ἡ Τέχνη τοῦ Γκαγκάκου, κλπ., δηλαδὴ πολλά, ἐκτὸς ἀπὸ λαϊκὰ τραγούδια δικά μας. Λαϊκή μας μουσικὴ σήμερα δὲν εἶναι τὰ πάλαι ποτὲ δημοτικά, καὶ ἡ Δόμνα προτείνει τὴν εἰσαγωγή τους στὸ σχολεῖο ὡς ἀντίδοτο γιὰ τὴν κατάσταση αὐτή. Ὅμως τὰ τραγούδια αὐτά, ὅσο κι ἂν τὰ ἀγνοοῦμε σήμερα, δὲν παύουν νὰ εἶναι στὴν φύση τους λαϊκὴ μουσική, ὥστε ἐξ ὁρισμοῦ εἰσάγονται στὴν ἐπικαιρότητα ἀπὸ τὴν καθημερινὴ πράξη ὡς ἐσωτερική μας ἀνάγκη, ὄχι διὰ τῶν προγραμμάτων καὶ ἐπιταγῶν τοῦ ὑπουργείου ‘παιδείας’, διαφορετικά, κι ἂν εἰσαχθοῦν, δὲν θὰ ἔχουν εἰσαχθεῖ ὡς δημοτικά – ἡ φύση τους θὰ ἔχει διαστραφεῖ. Ὡς πρὸς τὴν θέση τῆς ἴδιας τῆς λόγιας παράδοσης στὸ σχολεῖο ἔχω γράψει ἀλλοῦ, ὁπότε ἂς ἐπικεντρωθοῦμε τώρα στὰ λαϊκά.
Ἡ Δόμνα δὲν ὁραματίζεται τὴν σχολικὴ μελέτη ὡς διερεύνηση τῆς ἐννοιολογίας τῶν δημοτικῶν τραγουδιῶν, ἱστορικῶν καὶ πολιτισμικῶν ἀναφορῶν τους, μορφολογίας τοῦ ἤχου καὶ τοῦ στίχου, ἀκόμη καὶ τῆς πιστῆς, ‘αὐθεντικῆς’, ἑρμηνείας τους – δηλαδή, δὲν τὰ θέλει ὅπως θὰ μποροῦσαν νὰ τὰ ἔχουν στὰ σχολεῖα τους, καλῶς ἢ κακῶς, ἀκόμα καὶ οἱ Κινέζοι: ἡ Δόμνα θέλει τὰ τραγούδια αὐτὰ στὴν χαρὰ καὶ τὴν λύπη τοῦ καθημερινοῦ βίου μας, ἡ ἐπιθυμία της σημαίνει, θέλω νὰ γίνεις καλύτερος ἄνθρωπος, μὲ βαθύτερα συναισθήματα, μὲ ὑψηλότερη σκέψη, μὲ βίο οὐσιωδέστερων ἀξιώσεων..., κι ἂν καλλιεργήσεις τὴν συγκεκριμμένη μορφή, θὰ φέρεις τὴν ψυχή σου στὴν ἀνώτερη κατάσταση ποὺ ἐκφράζεται μὲ τὴν μορφὴ αὐτή.
Διαφορὰ στὶς μορφὲς τῆς τέχνης προϋποθέτει διαφορὰ στὴν πνευματικότητα τῶν δημιουργῶν τους. Ἡ ἀντιστοιχία αὐτὴ ὁδήγησε – γιὰ πρώτη φορὰ μὲ τὸν Πλάτωνα, ἀπ’ ὅσο γνωρίζω – στὴν εἰκασία ὅτι χρησιμοποιῶντας συγκεκριμμένες μορφὲς τέχνης θὰ μπορούσαμε νὰ εὐνοήσουμε ἀντίστοιχες μορφώσεις τῶν ἐπιθυμιῶν καὶ διαθέσεων τῆς ψυχῆς. Τὸ συμπέρασμα αὐτὸ παραποιημένο, συγχέοντας τὴν ἁπλὴ εὔνοια μὲ τὴν κατασκευή, χρησιμοποιήθηκε ἀπὸ τὶς λεγόμενες οὑμανιστικὲς ἀπόπειρες ἐξυψώσεως τοῦ ἀνθρώπου, μέρος τῶν ὁποίων ἀκραῖο οἱ διατεταγμένες μορφὲς ‘τέχνης’ τῶν ὁλοκληρωτικῶν συστημάτων, οἱ λογοκρισίες, κτὅ. Ἡ ἀποτυχία τέτοιων προσπαθειῶν θὰ ἀρκοῦσε γιὰ νὰ μεταστραφεῖ καὶ ὁ πιὸ φανατικὸς ἀκόλουθος τῆς οὑμανιστικῆς νοοτροπίας – καὶ ὅμως!, τὸ αἴτημα ἐπαναλαμβάνεται.
Πρβλ.: Οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες * Τὸ Βιο-Μηχανικὸ Πρόταγμα * Καβάφης, Ὅσο Μπορεῖς * Προϋποθέσεις της πνευματικής ζωής