ΤΟ ΒΙΟ-ΜΗΧΑΝΙΚΟ ΠΡΟΤΑΓΜΑ
ΠΑΡ' ΟΛΑ ΑΥΤΑ, ὅπως εἰπώθηκε, ἐπανεμφανίζονται ὡς ‘ἐπιστημονικοί’, ἰσχυρισμοὶ κάθε ἄλλο παρὰ ‘ἐπιστημονικοί’, ἀχαλίνωτες δοξασίες, ὅτι τὰ ἀρχικὰ χαρακτηριστικὰ τοῦ σύμπαντος εἶναι ἀναγκαῖα, ἢ ὅτι δὲν χρειάζεται κἂν Δημιουργός, ἢ ὅτι ἔγινε ἀχρείαστος ἀμέσως μόλις ‘περάτωσε’ τὴ Δημιουργία.
Ἂν βλέπω στὸ σύμπαν ὁρισμό, γιατί δὲν φανερώνεται ἔτσι ἡ ἐλευθερία τῆς θείας βούλησης νὰ ὁρίζει; Ὡς πρὸς αὐτό, οἱ μεσαιωνικοὶ γεωμέτρες τῆς θεότητας καὶ οἱ ‘ἐπιστήμονες’ τῆς ‘ἀναγέννησης’ ὣς καὶ τὸν Καρτέσιο, κρατοῦσαν ἔστω μιὰ συνέπεια, ἡ ὁποία σὲ στοχαστὲς ὅπως ὁ Βίτγκενστάιν δὲν καταργεῖται, ἀλλὰ τελειοποιεῖται στὴν ὑπέρβαση τῆς λογιστικῆς: “πέστε πὼς κάποιος βλέπει ἕνα ἐκκρεμὲς καὶ σκέφτεται: εἶναι ὁ Θεὸς ποὺ τὸ κάνει νὰ κινεῖται μ' αὐτὸ τὸν τρόπο. Ἔ, καὶ δὲν ἔχει ὁ Θεὸς τὸ δικαίωμα νὰ ἐνεργήσει ἀκόμη καὶ σύμφωνα μ' ἕναν ὑπολογισμό;”[64] Ὅμως ἂν περιμένω νὰ εἶναι ἄλλος ὁρισμός, τὴν ὥρα ἀκριβῶς ποὺ εἶναι αὐτός ὁ ὁρισμός, λέω πὼς ἡ θεία βούληση δὲν ἔχει ἐλευθερία, ἐπειδὴ δὲν ἀντιφάσκει. Ἀλλὰ γιατί ὀφείλει νὰ δημιουργήσει τὸ πλέον ἀδιανόητο ὄν, γιὰ νὰ δεχτοῦμε πὼς εἶναι ἐλεύθερη; Ἔπειτα, ἐὰν εἶναι ἀδιανόητο, πῶς θὰ μπορούσαμε νὰ γνωρίζουμε ὅτι δὲν τὸ ἔχει πράγματι δημιουργήσει;