ΤΟ ΒΙΟ-ΜΗΧΑΝΙΚΟ ΠΡΟΤΑΓΜΑ
Ἐφόσον, ὅπως ἰσχυρίζομαι, τὸ πρόβλημά μας ὡς πρόβλημα πολιτισμικό, δηλαδὴ στὴ δευτερεύουσα διάσταση, εἶναι κυρίως πρόβλημα ἐκκλησιαστικό, ἀφανισμὸς ἢ τάση ἀφανισμοῦ τῆς Ἐκκλησίας ὡς Ἐκκλησίας τῆς κοινωνίας, ἀξίζει νὰ δοῦμε μιὰ χαρακτηριστικὴ διάσταση τῆς κοινωνικοϊστορικῆς δημιουργικότητας τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ βυζαντινὴ ἁγιογραφία δημιούργησε ἔργα ἱστορικοσυμβολικά, ὥστε (μολονότι δὲν στεροῦνται ὀμορφιᾶς καὶ ὕψους, δὲν παύουν νὰ “μεταμορφώνουν τὸ ζωγραφικὸ ἐγχείρημα τὴν ἴδια στιγμὴ ποὺ τὸ πραγματώνουν”[169]), καλοῦν νὰ ἐπιστρέφουμε στὰ ἔργα αὐτά, ὅποτε σκεφτόμαστε μέσα ἀπὸ τὶς Εἰκόνες τὴ μαρτυρία τῆς παράδοσής μας γιὰ τὸ θέμα ποὺ ἁγιογραφεῖται – “σοφοὶ ὀρθωμένοι μέσα στὴν ἅγια φωτιὰ τοῦ Θεοῦ
“λὲς στὸ χρυσὸ ψηφιδωτὸ ἑνὸς τοίχου, / βγεῖτε ἀπ' τὴν ἅγια τὴ φωτιά, στριφογυρίστε μὲς στὸ στρόβιλο, / γενεῖτε δάσκαλοι τοῦ τραγουδιοῦ γιὰ τὴν ψυχή μου”.[170]