ΤΟ ΒΙΟ-ΜΗΧΑΝΙΚΟ ΠΡΟΤΑΓΜΑ
Ο ΝΤΟΣΤΟΓΙΕΦΣΚΥ εἶναι πολλά, καὶ μεταξὺ αὐτῶν μία ἀπὸ τὶς πιὸ ἀντιπροσωπευτικὲς εἰκόνες τοῦ βασανισμοῦ τῆς ρωσικῆς ψυχῆς, ἡ ὁποία μεγαλώνει πιὰ σὲ ἀτμόσφαιρα κυριαρχίας τῆς κατάθλιψης. Εἶναι ἡ κατάθλιψη ποὺ τροφοδοτεῖ τοὺς ἥρωες τοῦ Καραμζίν, κορυφώνεται (ἐν μέρει) στὸν πρίγκηπα Μίσκιν καὶ βυθίζεται στὸ παραλήρημα τῆς προεπαναστατικῆς λογοτεχνίας. Ἡ κατάθλιψη ποὺ “βρίσκει παντοῦ αὐτὴ τὴν ἀνώφελη προσπάθεια, τὴ ματαιοπονία, τὸ παντοτεινὸ ψεῦδος πρὸς τὸν ἑαυτό μας, τὴ μισὴ εἰλικρίνεια, τὴν ἀτελῆ συναίσθηση τῶν πραγμάτων”.[25]
Δὲν εἶναι τυχαῖο ὅτι ὁ Μ. Πέτρος ζήτησε ὡς ὕψιστη χριστιανικὴ ἀξία νὰ ἀνακηρυχθεῖ ἐπίσημα ἡ ἐλπίδα, δηλαδὴ πάνω ἀπὸ πίστη καὶ Ἀγάπη. Πέρα ἀπὸ τὴν ἔμμεση ἐπιδίωξη νὰ διευκολυνθεῖ ἔτσι ἡ πάνω ἀπ' ὅλα ἐξύψωση τοῦ κράτους (ἡ ἀνάδειξη τοῦ ἔθνους ὡς ἔθνους τοῦ κράτους), ὁ κίνδυνος ἦταν ἀκόμη πιὸ σοβαρός, ἐφόσον ἡ πρόταση ἀντιμάχεται ἀποφασισμένα τὴ σχετικὴ διδασκαλία τοῦ Παύλου, ὁπότε σημαίνει ἐλπίδα ὄχι μόνο ὑπεράνω ἀλλὰ καὶ ἀνεξάρτητα ἀπὸ πίστη καὶ Ἀγάπη, δηλαδὴ σημαίνει λατρεία τῆς ὠμῆς δύναμης.
Μὲ τὴ λατρεία τῆς κυριαρχίας στὰ πάντα, ἡ ὁποία, ὅπως λένε οἱ Πατέρες,[26] γίνεται κυριαρχία τῶν πάντων, δηλαδὴ ὑποδούλωση στὰ πάντα, φθάνουμε στὴν ἄλλη πλευρὰ τῆς κατάθλιψης, ἡ ὁποία δὲν συμμερίζεται οὔτε τὴν αὐταπάρνηση τοῦ Μίσκιν οὔτε τὴν ἀμηχανία του, ἀλλὰ βρίσκεται πέρα καὶ ἀπὸ τὴν ἐπιδημία αὐτοκτονιῶν, γιὰ τὴν ὁποία ὁ Ντοστογιέφσκυ ἔλεγε ὅτι “νοιώθουμε πὼς ὑπάρχει κάτι χαλασμένο, πὼς ἕνα μεγάλο μέρος ἐκείνου ποὺ ἀποτελεῖ τὸν τρόπο ζωῆς στὴ Ρωσία, δὲν ἔχει μελετηθεῖ ἀκόμα καὶ δὲν βρῆκε τὸν ἱστορικό του…
“Δὲν μπορεῖ νὰ ἀμφισβητήσει κανεὶς πὼς ἡ ζωή μας βρίσκεται σὲ ἀποσύνθεση καὶ πώς, κατὰ συνέπεια, ἀποσυντίθεται καὶ ἡ οἰκογένεια στὸν τόπο μας… Ποιός θὰ μπορέσει, ἔστω καὶ ἐλάχιστα, νὰ προσδιορίσει καὶ νὰ ἐκφράσει τοὺς νόμους αὐτῆς τῆς ἀποσύνθεσης καὶ τῆς καινούργιας δημιουργίας; Ἢ μήπως εἶναι πολὺ νωρὶς ἀκόμα; Ἀλλὰ μήπως μᾶς εἶναι καὶ τόσο γνωστὸ ἀκόμα καὶ τὸ παρελθόν μας;”[27]