ΤΟ ΒΙΟ-ΜΗΧΑΝΙΚΟ ΠΡΟΤΑΓΜΑ
Ο ΤΣΑΡΟΣ
δὲν ἔχει σχέση μὲ τὸν βυζαντινὸ αὐτοκράτορα, μολονότι
Ρῶσοι λόγιοι προσπαθοῦσαν νὰ παρέμβουν βελτιωτικά.
Ἡ
κύρια διαφορὰ γιὰ τὸ ζήτημα ποὺ σκεφτόμαστε, εἶναι ὅτι στὸ Βυζάντιο ὁ
αὐτοκράτορας εἰκονίζει τὴν κοινωνία, ἐνῶ ὁ τσάρος
ἐπιβάλλεται, τείνει νὰ ἔχει σκλάβους ἀντὶ λαοῦ, ἑπομένως ὑπάρχει ὡς ἑστία
βαρβαρότητας. “Πολλοὶ ἐργάτες χάθηκαν καὶ πολλοὶ ὑποχρεώθηκαν κι
ἀναγκάστηκαν νὰ δουλέψουν… φερνόταν σὰ βασιλιᾶς κι ὄχι σὰν καλὸς πατέρας κι
οἰκογενειάρχης”, γράφει ὁ Μπελίνσκυ ἐξυμνῶντας τὸν Πέτρο![185]
Γιὰ τὸν βυζαντινὸ αὐτοκράτορα, ὁ ὁποῖος δὲν ἦταν οὔτε ἑγελειανὸς οὔτε
μαρξιστής, αὐτὸς εἶναι ὁ ὁρισμὸς καθ' ὅλα καταδικαστέας τυραννίας, ὄχι τῆς
βασιλείας. Ὁ Καισαρείας Ἀρέθας ἐπαινεῖ τὸν αὐτοκράτορα Λέοντα ΣΤ’ τὸν Σοφό,
ἐπειδὴ “ὄχι ἁπλὰ βασιλέας, ἀλλὰ βάση τοῦ ἐλέους εἶσαι γιὰ τὸν λαό σου
καὶ ὀνομάζεσαι”,[186]
καὶ ἡ ἴδια ἡ κοινωνικὴ συνοχὴ τοῦ Βυζαντίου, τόσο στὶς χαρούμενες ὅσο καὶ
στὶς δύσκολες ὧρες, μαρτυρεῖ ὅτι αὐτὰ δὲν εἶναι ρητορεῖες.