Γ. Βαλσάμης:
Ὁ Πλάτων, ὁ Ἀριστοτέλης, καὶ ἡ κατάργηση τῆς μετριότητας

 

Ἔστω ἐλάχιστα καταλαβαίνοντας γιατί ὁ Πλάτων ‘ἐξορίζει’ τοὺς ποιητές, στὸ ἔργο τους ἀποδίδοντας ὕπαρξη μιᾶς κατώτερης ἀξίας, εἴμαστε ὑποχρεωμένοι νὰ ὑπολογίζουμε τουλάχιστον δύο πράγματα, ἂν θέλουμε νὰ μήν ἀποκλείσουμε ἐξ ὁρισμοῦ τὴν δυνατότητα στοιχειωδῶς σοβαρῆς σκέψης. Πρῶτο, ὅτι ἀκριβῶς πρόκειται γιὰ τὸν Πλάτωνα. Αὐτὸ ἀπαγορεύει ἀντιμετώπιση συγκαταβατικὴ εἴτε εὔκολη, ἀκόμα κι ἂν αὐτὸ ποὺ διαβάζουμε μᾶς φαίνεται ‘τρελό’, κλπ. Δεύτερο, ὅτι τὸ ἴδιο τὸ ἔργο τοῦ Πλάτωνα μορφώνει αἰσθητικὴ ἀξία συγκρίσιμη μὲ ὁποιαδήποτε γνωστή μας ὑψηλὴ ποίηση ὁποιασδήποτε ἐποχῆς. Διαβάζοντας γιὰ τὴν ποίηση ὡς μίμηση καὶ γιὰ τρίτου βαθμοῦ ἀπομάκρυνση τῶν ποιητῶν ἀπὸ τὴν ἀλήθεια, ἀδύνατο νὰ φθάσουμε σὲ ἔγκυρη ἑρμηνεία σκεπτόμενοι μόνο πὼς ἡ πλατωνικὴ κριτικὴ ἀντιτίθεται στὴν δική μας ἐμπειρία ἀπὸ τὸν Ὅμηρο καὶ στὴν ἐμπειρία πολλῶν αἰώνων θαυμασμοῦ τῆς ὁμηρικῆς ποίησης: χρειάζεται νὰ προσέχουμε πάνω ἀπὸ ὅλα ὅτι ὁ ψόγος δὲν προέρχεται οὔτε ἀπὸ μικρὸ οὔτε ἀπὸ ἄσχετο.

Τὴν ἀφορμὴ γιὰ τὰ παραπάνω μοῦ ἔδωσε μιὰ σελίδα ἀπὸ τὴν Αἰσθητικὴ τοῦ Παπανούτσου. Διαβάζω ἐκεῖ ὅτι «ὁ Ἀριστοτέλης δίνει βαθύτερο νόημα στὴν καλλιτεχνικὴ μίμηση καὶ δὲν τὴν ὑποτιμᾶ ὅπως ὁ Πλάτων, οὔτε τὴ νομίζει ἐπικίνδυνη γιὰ τὰ ἤθη μιᾶς εὐνομούμενης πολιτείας» (σ. 22).

Ὁ Θεὸς νὰ φυλάει ἀπὸ τόσο ἐπικίνδυνες κουβέντες! Μόνο ἡ φυλακὴ αὐτὴ χρειάζεται, γιατὶ τὸ ἕνα εἴτε τὰ ἑκατὸ λάθη δὲν σημαίνουν τίποτα φρικτό, κάποιος θὰ διορθώσει, ὅμως ἂν φθάσαμε νὰ ἐπιτρέπουμε στὸν ἑαυτό μας τὸν χαρακτηρισμὸ τοῦ Ἀριστοτέλη ὡς ‘βαθύτερου’, ἔστω ‘βαθύτερου’ μόνο σὲ ἕνα ζήτημα ὁποιοδήποτε, αὐτὸ δείχνει πὼς χάσαμε τὸ μέτρο, ὥστε τὰ λάθη καὶ τὰ σωστά μας θὰ ἔχουν καταδικαστικὰ μειωμένη ἀξία: ὁ Ἀριστοτέλης δὲν δύναται νὰ γίνει βαθύτερος τοῦ Πλάτωνα ποτέ, σὲ κανένα θέμα ἀπολύτως, ἀπὸ τὸ χάρισμα αὐτὸ εἶναι ἀποκλεισμένος – ἔστω ἂν βρεθεῖ περισσότερη ὀρθότητα περιστασιακὰ σὲ κάποιο ἐπιχείρημά του.

Επόμενη σελίδα

    Πρβλ.:  Οι Αρχαίοι Έλληνες * Το βιο-μηχανικό πρόταγμα * Συμεών και Μότσαρτ * Κίρκεγκωρ, Η αγωνία που λυτρώνει * Ὀρθοδοξία, Καθολικισμός, Εὐρώπη - Ἐρωτήσεις καὶ Ἀπαντήσεις * Σωφρόνιος Σαχάρωφ, Το Άκτιστο Φως