MACHINA

ΣΤΟΝ ΟΜΗΡΙΚΟ ἀγώνα του ὁ Νῖτσε ἐπιχειρεῖ σύνοψη τῶν κινήτρων τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς δημιουργίας, ἐξηγῶντας ἀπὸ ποιοὺς ἀκριβῶς δρόμους διαπλέκονται τὰ ἑλληνικὰ κίνητρα γιὰ νὰ ἐνεργοποιηθοῦν στὸν μεγαλύτερο δυνατὸ βαθμό. Ἀξίζει νὰ δοῦμε τὴν ἑρμηνεία αὐτή, γιατὶ ἀνήκει σὲ ὅσα βοηθοῦν στὴν κατανόηση τῆς δυτικῆς σκέψης, τόσο πιὸ σοβαρῆς ἀπὸ τὸ ‘αἰώνιο θῆλυ ποὺ μᾶς ὑψώνει’, ὅσο καὶ ἀπὸ τὴν ‘ἐργοταξιακὴ θαλπωρὴ’ καὶ τὸ ‘φιλικὸ ἐνδιαφέρον’, φέροντας τὸ ζήτημα τοῦ ἀνταγωνισμοῦ σὲ διάσταση πιὸ πρωταρχικὴ ἀπὸ ὅ,τι ἀπασχολεῖ ὡς ‘φιλελεύθερη’ οἰκονομία.

Τῆς ὅλης συζητήσεως προϋποτίθεται καθολικῶς ἀποδεκτὴ θεμελιακὴ διαφορὰ ἀνάμεσα στὸν ἄνθρωπο καὶ τὴν φύση: “ὅταν κάποιος μιλάει γιὰ ἀνθρωπινότητα, ἡ ἰδέα εἶναι θεμελιακή, ὅτι αὐτὸ εἶναι κάτι ποὺ χωρίζει καὶ διακρίνει τὸν ἄνθρωπο ἀπὸ τὴν φύση”. Ἡ διαφορὰ αὐτὴ ἀπορρίπτεται: “ὅμως στὴν πραγματικότητα δὲν ὑπάρχει τέτοιος διαχωρισμός”, οὔτε ταυτότητα, ἀλλὰ τὸ ἑξῆς, “οἱ ‘φυσικὲς’ ποιότητες καὶ αὐτὲς ποὺ ὀνομάζονται ἀληθινὰ ‘ἀνθρώπινες’ ἀναπτύσσονται μαζὶ ἀδιαχώριστες”, ἕως ὅτου φθάσουν στὴν ταύτιση, γιατὶ “ὁ ἄνθρωπος, στὶς πιὸ ὑψηλὲς καὶ εὐγενικὲς δυνάμεις του, εἶναι πλήρως φύση καὶ ἐνσαρκώνει τὸν ἀλλόκοτο διπλὸ χαρακτήρα τῆς φύσης”.[704]

Ὁ στερούμενος καλοῦ ἄνθρωπος εἶναι τόσο ἀτελής, ὅσο ὁ στερούμενος κακοῦ, τὸ ἕνα εἶναι ἀδύνατο χωρὶς τὸ ἄλλο. Ἀλλὰ εἴτε ἕνωση μὲ τὴν φύση ἀναγνωρίζεται ἢ ἐπιδιώκεται, εἴτε διαχωρισμός, πάντως καὶ αὐτονοήτως κύριο ἐφαλτήριο τῆς ἀνθρώπινης πράξης δὲν τίθεται μιὰ ἰδέα, ἔμπνευση, θεία ἀποκάλυψη, ἁπλὴ αὐθαιρεσία, συνήθεια, κλπ., χωρὶς ἀναφορὰ στὴν φύση. Ὁ ἄνθρωπος συνεχίζει νὰ βλέπει τὴν φύση ἐνόσω ἀπομακρύνεται, φεύγει γιὰ νά φεύγει, καὶ στὴν φύση ἐπιστρέφει ὅταν ἐπιστρέφει, δηλαδὴ τὸ ὅποιο μέτρο, λογικιστικό, φυσιοκρατικό, θεϊστικό, ἀθεϊστικό, κλπ., δὲν μπορεῖ νὰ προκύπτει παρὰ μόνο ἀπὸ τὴν ἀναμέτρηση ἀνθρώπου καὶ φύσεως.

[704] Νῖτσε, “Ὁ ὁμηρικὸς ἀγῶνας”, εἰς Κάουφμαν (ἐπιμ., μτφρ.), The Portable Nietzsche, Kingsport 1976, σ. 32.

MACHINA : Περιεχόμενα